Leidschendam, 12 november 2024 – Het advies van de Raad van State over de wet Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelatie en Rechtsvermoeden (VBAR) legt de vinger op de zere plek. Het wetsvoorstel pretendeert duidelijkheid te bieden, maar geeft dit niet. Bovendien pakt het niet het échte vraagstuk aan, namelijk hoe te komen tot een modernere arbeidsmarkt? De kritiek van de Raad van State komt overeen met VZN’s reactie op de internetconsultatie. “Het is goed dat de belangrijkste adviseur van de regering onze zorgen onderschrijft en steunt”, vindt VZN-voorzitter Cristel van de Ven.

Vaste contract geen heilige graal
De Raad van State schrijft dat ‘bij zowel werkgevenden als werkenden de behoefte lijkt te bestaan om de onderlinge arbeidsverhouding niet (langer) te baseren op een arbeidsovereenkomst’. Van de Ven: “Dit is een juiste constatering die getuigt van realiteitszin. Hopelijk maakt dit een einde aan al het wensdenken over het vaste contract als heilige graal”. Ook bij strengere handhaving op schijnzelfstandigheid zullen er namelijk veel mensen als zelfstandige ondernemer zonder personeel blijven werken.

Alternatieve vormen om schijnzelfstandigheid effectief te bestrijden
De Raad van State noemt het willen innen van sociale en pensioenpremies ten behoeve van de (financiële) houdbaarheid van het huidige sociale zekerheidsstelsel, als reden voor bestrijden van schijnzelfstandigheid. Dat is wat VZN betreft vechten tegen de bierkaai. Beter is het om na te denken over alternatieve vormen van sociale zekerheid voor zelfstandigen. Een fiscaal gestimuleerde opbouw van een bedrijfsbuffer (in box 2) voor het afdekken van risico’s, het investeren in het eigen bedrijf en het opbouwen van inkomen voor later, biedt uitkomst. Zelfstandigenaftrek en mkb winstvrijstelling hoeven dan niet te worden afgebouwd, maar alleen voorwaardelijk te worden toegekend. Dit zal schijnzelfstandigheid effectief bestrijden.

Tariefgrens rechtsvermoeden helder aanknopingspunt
Voor het beschermen van kwetsbare zelfstandigen aan de basis van de arbeidsmarkt biedt de genoemde tariefgrens voor het rechtsvermoeden een helder aanknopingspunt. VZN-voorzitter Van de Ven roept de Belastingdienst op om hun schaarse capaciteit volledig in te zetten op het controleren op schijnzelfstandigheid in situaties van onderbetaling en bij afwezige onderhandelmacht van werkenden. Dit pakt het probleem aan bij de wortel én neemt onterechte onrust in de markt weg. Twee vliegen in één klap.

Bedrijfsbuffer
Kort en goed stuurt de Raad van State de minister terug naar de tekentafel. VZN geeft hem daarbij graag het volgende mee: erken de zelfstandige ondernemer, bestrijd ‘m niet, maar faciliteer ‘m om een bedrijfsbuffer op te bouwen. Niet door afbouw maar door ombouw van fiscale ondernemersfaciliteiten. Van de Ven: “Zo bouwen we wél aan een toekomstbestendige arbeidsmarkt”.

Meer info? Lees ons manifest “Werken aan duurzaam zelfstandig ondernemerschap”.

Het bericht Raad van State legt vinger op zere plek in zelfstandigen dossier verscheen eerst op Vereniging Zelfstandigen Nederland.

De VBAR houdt de gemoederen dezer dagen flink bezig. Zoals bekend stuurde voormalig demissionair-minister Van Gennip op één van de laatste dagen van haar bewindsperiode de conceptwet Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelatie en Rechtsvermoeden naar de Raad van State voor advies. VZN heeft samen met PZO onlangs een brief gestuurd aan de Raad van State met onze zorgen over deze conceptwet.

Nog steeds onduidelijkheid, en daarmee onrust
Een van de belangrijkste hoofdpunten uit onze brief is dat de conceptwet niet de beoogde duidelijkheid biedt. De nieuw geformuleerde indicatoren zijn open normen, voor meerdere interpretaties vatbaar en daar zal weer opnieuw over worden geprocedeerd. Door die onduidelijkheid ontstaat er bovendien nu al onrust in de markt. Opdrachtgevers verlengen overeenkomsten van opdrachten niet meer. Dat is ongewenst en het raakt zelfstandig ondernemers direct in hun bestaansrecht.

Verregaande wetgeving
Bovendien gaat de VBAR veel verder dan alleen het opnemen van bestaande jurisprudentie in de conceptwet, zoals in de toelichting op de wet wordt gesteld. In de jurisprudentie is de afgelopen jaren gekozen voor een holistische benadering en wordt steeds gezegd dat alle omstandigheden van een geval in verband moeten worden bezien. Conceptwet VBAR gaat uit van een limitatieve lijst en is daarmee veel ingrijpender dan in de memorie van toelichting wordt gesteld.

Pak schrijnende schijnzelfstandigheid aan
VZN en PZO steunen het onderdeel in de VBAR dat een rechtsvermoeden voor werknemerschap wil regelen voor mensen die werken onder een bepaalde tariefgrens. Door dit in een wet vast te leggen, kan de aanpak van schrijnende schijnzelfstandigheid gericht plaatsvinden. Dat onderdeel van de conceptwet vinden we uitvoerbaar, effectief en voldoende.

Het spreekt voor zich dat we met grote belangstelling het advies van de Raad van State afwachten.

Het bericht Brief naar Raad van State over VBAR verscheen eerst op Vereniging Zelfstandigen Nederland.

Op 21 juni 2024 stuurde inmiddels oud-minister Van Gennip van Sociale Zaken en Werkgelegenheid het wetsvoorstel Verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden (VBAR) naar de Raad van State om advies te vragen. Met dit wetsvoorstel stelt zij de regels omtrent zelfstandigen te willen verduidelijken. De conceptwet is daarmee wel een stap verder in het wetstraject gezet, maar de inhoud ervan is – ondanks de vele kritische reacties via de internetconsultatie – niet veel aangepast. En dat baart ons zorgen.

Kritiek internetconsultatie

De internetconsultatie van het wetsvoorstel heeft veel kritische reacties opgeleverd die kort als volgt kunnen worden samengevat. De VBAR werd ervaren als onduidelijk en veel te complex (de toetsing pakt niet in alle situaties goed uit en kan voor verwarring zorgen omdat in bepaalde situaties de classificatie als werknemer tevoorschijn komt, waar het toch overduidelijk om een zzp’er gaat); beperkend voor zelfstandigen (diverse zelfstandigenorganisaties en opdrachtgevers meenden dat de flexibiliteit teveel werd ingeperkt); onevenwichtig in de beoordeling (niet de ondernemerspositie van de zelfstandigen is bepalend en uitgangspunt); beperkend als het gaat om de arbeidsmarkt van zelfstandigen (gevreesd werd voor minder werkgelegenheid voor zelfstandigen en daarmee negatieve gevolgen voor de arbeidsmarkt, omdat het werk er wel is). Tot slot zijn ook de handhaving en implementatie genoemd als onderwerpen van zorg, omdat gevreesd wordt voor te weinig capaciteit en middelen voor effectief toezicht op de naleving door de fiscus.

Vanuit diverse hoeken van de samenleving is er dus met kritiek en bezorgdheid gereageerd, maar de conceptwet die nu aan de Raad van State is verstuurd, is inhoudelijk niet echt aangepast. Lees hier de kritiek die VZN vorig jaar heeft geuit in de internetconsultatie op de conceptwet VBAR nog eens na.

Aangepast wetsvoorstel

De opdracht van de werkgever en het samenwerken ermee worden het belangrijkst. Veel minder belangrijk wordt het of de werkende een ondernemer is. De factor ‘kernactiviteiten’ wordt niet langer als indicatie gebruikt, waarbij werknemerschap versus zelfstandigheid wordt bezien. Als dat gelijk opgaat, wordt pas gekeken naar het ondernemerschap van de persoon van de werkende. Die staat dus niet centraal bij de beoordeling van een concrete arbeidsrelatie.
Het geïntroduceerde rechtsvermoeden van werknemerschap op basis van het uurloon blijft bestaan. Dat zorgt ervoor dat schijnzelfstandigen wel eenvoudiger een arbeidsovereenkomst kunnen afdwingen. Kan de zelfstandige aantonen dat zijn inkomen lager is dan het geldende uurtarief, dan is het aan de opdrachtgever om aan te tonen dat er géén sprake is van een arbeidsovereenkomst.

Formule

In de conceptwet staan nu drie type criteria: W, Z en OP. De W staat voor kenmerken van iemand die als Werknemer werkt (oa aansturing op inhoud en organisatorisch), de Z wijst op indicaties die erop duiden dat iemand als Zelfstandige werkzaamheden uitvoert (oa voor eigen rekening en risico, zelfstandig naar buiten treden en korte opdracht, beperkt aantal uren p/w) en OP staat voor Ondernemerschap van de Persoon van de werkende (oa meerdere opdrachtgevers p/j, bedrijfsinvesteringen, gedraagt zich als zelfstandige).

En vervolgens wordt er formulegewijs naar de criteria gekeken: ontbreekt W? Dan kan een zelfstandige de opdracht uitvoeren. Is W aanwezig of is daar gedeeltelijk sprake van? Dan moet naar Z worden gekeken. Is daar niet genoeg van aanwezig, dan is een opdracht voor de zelfstandige niet mogelijk (‘niet buiten dienstbetrekking’). Als er wel ‘genoeg Z aanwezig is’, dan kan de zelfstandige wel een opdracht worden verstrekt. OP komt pas in beeld wanneer W en Z gelijk zijn aan elkaar.

Handhaving

Zoals het er nu naar uitziet wil de Belastingdienst het handhavingsmoratorium op 1 januari 2025 opheffen. De nieuwe wet- en regelgeving zal op zijn vroegst pas op 1 januari 2026 van kracht kunnen worden, maar de fiscus meent vooralsnog dat de fiscale handhaving vanaf 2025 daar niet aan in de weg staat. Gemeend wordt dat de wet VBAR uitspraken van de huidige civiele rechtspraak vastlegt en dus ook op dit moment al kan worden toegepast. Op basis van het geuite voornemen is nu al de nodige onrust in de zelfstandigenmarkt ontstaan en dat is uiterst onwenselijk.

Adviestraject

Afgewacht moet worden hoe de Raad van State de conceptwet zal beoordelen. Het kan zijn dat het advies dat wordt gegeven voor de nieuwe minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Eddy van Hijum aanleiding is om het wetsvoorstel nog aan te passen voordat het naar de Tweede Kamer gaat voor behandeling.
De inhoud van de VBAR staat daarmee nu dus nog niet vast. Wij hopen dat we over de inhoud van het wetsvoorstel, maar ook over de zorgen die we hebben over de aangekondigde handhaving spoedig met de minister kunnen spreken.

Het bericht Concept VBAR naar Raad van State voor advies verscheen eerst op Vereniging Zelfstandigen Nederland.