In de Volkskrant van 8 december jl onderzochten de journalisten Marieke de Ruiter en Serena Frijters de gevolgen van (zo goed als) een jaar handhaving op schijnzelfstandigheid door de Belastingdienst. Volgens VZN-voorzitter Cristel van de Ven hebben veel zzp’ers en hun opdrachtgevers de onderlinge afspraken herzien. “Ze gaan scherper kijken: mag de zzp’er zelf zijn werktijden en -plek bepalen? Staat hij of zij niet onder gezag? Gelukkig blijkt er nog altijd veel mogelijk, maar er zijn ook opdrachtgevers die het simpelweg niet meer aandurven en helemaal stoppen met de inhuur.”

Van de Ven reageert ‘heel boos’ op verwijten over het gebrek aan solidariteit onder zzp’ers, omdat de zelfstandigen ondernemer worden omdat het meer past bij deze tijd. “Sommige cao’s stammen uit de jaren vijftig toen een gezin nog bestond uit één mannelijke kostwinner”, zegt zij. “Het leven is nu veel ingewikkelder geworden, we werken met z’n tweetjes en zitten tegelijkertijd in een participatiesamenleving met meer (mantel)zorgtaken. Dankzij het zzp-schap kunnen werkenden dit allemaal dicht bij zichzelf organiseren.”

Foto: Shutterstock

Vertrekkend VZN-voorzitter Cristel van de Ven reflecteert in De Telegraaf op haar aanstaande vertrek. Gisteren werd bekend dat Van de Ven met ingang van 1 januari aanstaande het stokje overgeeft aan Connie Maathuis, de huidige directeur van de vereniging. VZN werd in september 2020 opgericht om een volwaardige stem aan de zelfstandigen te geven in politiek en polder. Volgens Van de Ven is dat gelukt: “We worden in één adem genoemd met vakbonden en werkgevers bij het inrichten van de arbeidsmarkt.”

Ingewikkeld dossier
Van de Ven geeft aan dat in de politiek veel vertraging wordt ervaren. Het voortijdige vertrek van maar liefst drie kabinetten in haar periode heeft niet meegeholpen om over een ingewikkeld dossier als de arbeidsmarkt goede besluiten te nemen. Het zelfstandigenvraagstuk speelt daar een eigen rol in en heeft daardoor ook lang stilgelegen. “De politieke koers is: minder zelfstandigen, minder ondernemersfaciliteiten en meer ingewikkelde regels. Dan is het lastig om er nieuw, fris beleid doorheen te krijgen. Maar we hebben vaak wel voor elkaar gekregen dat voorstellen beter zijn geworden dan het oorspronkelijke plan”, aldus Van de Ven. Een voorbeeld daarvan is het wetsvoorstel BAZ, waarin VZN ervoor heeft gezorgd dat de opt-out erin is gebleven.

Van de Ven is het meest trots dat VZN in deze eerste vijf jaar een vaste gesprekspartners is geworden voor de sociale partners, politici en andere (overheids)organisaties die zich bezighouden met zelfstandigenkwesties. Daar valt ook de zelfstandigenzetel onder die VZN sinds 2022 in de Sociaal Economische Raad (SER) heeft. “Nu nog meer invloed in de besluitvorming zien te krijgen. Die stap moet de komende jaren worden gezet.”

In De Ondernemer reageert VZN-voorzitter Cristel van de Ven op het bericht van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), dat duidt dat voor de coronacrisis net geen 14 procent van de zzp’ers een belastingschuld had en iets meer dan 13 procent van de zelfstandigen met personeel. Vorig jaar was het aandeel zzp’ers met een belastingschuld nog altijd 27 procent. Van de zelfstandigen met personeel had 31 procent een schuld bij de fiscus. Dat is volgens het CBS wel wat minder dan in 2023. Het totale bedrag aan belastingschulden van ondernemers en werknemers was in 2024 ongeveer 5,5 miljard euro. Begin 2019 ging het nog om 2,4 miljard euro.

Belastingschuld is onderdeel van totale schuldenlast
„Het gaat hier om de schulden bij de Belastingdienst, dat is een onderdeel van het geheel aan schulden die een ondernemer heeft’, zegt Cristel van de Ven, voorzitter VZN, die het jaarverslag van de NVVK (de koepel van schuldhulpverleners) er bij heeft gepakt. Daar vallen een paar zaken uit op. „Over 2024 hebben ondernemers die hulp hebben gezocht een schuldengemiddelde van ruim 79.000 euro, tegenover 72.000 euro een jaar eerder. Dat liep dus op in 2024. Als je het afzet tegen 2019, dan zie je dat er toen een flink hoger bedrag tevoorschijn kwam: maar liefst 107.000 euro.’’

Geen problematische schuld
„Wanneer je kijkt naar de CBS-cijfers, dan is een belastingschuld tussen de 1,9K tot en met 2,7K niet heel hoog. Zo’n bedrag is sec ook geen problematische schuld, zoals het artikel ook aangeeft. Daar is bij werknemers weer vaker sprake van’’, benadrukt Van de Ven. „Zij komen ook moeilijker uit de problemen, door uiteenlopende omstandigheden. En een ondernemer heeft toch vaker nog de mogelijkheid om met extra opdrachten meer inkomsten te genereren, hij of zij kan als het ware zelf aan de inkomstenknop draaien.’’

Negatieve uitschieter in bouwsector
Tenzij werkzaam in bepaalde sectoren kennelijk, vult de VZN-voorzitter aan. „Want de bouw schiet er fiks negatief uit met een toename van 20 procent extra ten opzichte van 2019. Bij de industrie zie je ook een toename, maar niet zo fors als bij de bouw. Kan er een correlatie liggen met een lager uurtarief in die hoeken? Dat zou zomaar kunnen. Deze vraag zetten we nog wat verder uit binnen onze vereniging, onder andere bij Zelfstandigen Bouw.’’

Van de Ven: „Kijken we verder naar het aantal zzp’ers en zmp’ers totaal met een belastingschuld van boven de 10.000 euro, dan zijn dat er ineens bijna 90.000. Dat is dan weer wel hoog, want dat zijn er dan ineens 9 procent van het geheel. Maar als zij een aanzienlijk inkomen hebben, hoeft dat bedrag geen probleem te zijn.’’

Interpretatie is lastig
Het blijft lastig interpreteren, want het is niet bekend hoeveel zzp’ers zich hebben gemeld voor hulp: in 2024 waren dat er 5649, iets meer dan in 2023, aldus de VZN. „Afgezet tegen een minimum van ruim 1 miljoen zzp’ers zijn dat er dan niet bijster veel die hulp zoeken. Of het water dan nog niet hoog genoeg aan de lippen staat voor hulp, zou een reden kunnen zijn. Of opportonunisme, of geloof in eigen kunnen. Dat kan ook. Wel weten het nog niet.’’

Van de Ven: „Resumé en een dooddoener van de ochtend misschien, eigenlijk kunnen we niet zoveel met deze cijfers, anders dan dat je nadere info nodig hebt om er meer over te kunnen zeggen. Het zou wenselijk zijn om te weten hoe het gemiddelde bedrag belastingschuld zich verhoudt tot het totale schuldenbedrag. Pas dan krijg je grip en beter beeld.’’

„Wat we echt wel zorgelijk vinden is de fikse verhoging van de bouw: zoals gezegd gaan we dat binnen onze vereniging nog eens verder uitzoeken’’, besluit de voorzitter.

In de Telegraaf reageerde VZN-voorzitter Cristel van de Ven op de effecten die de maatregelen van de overheid om het aantal zzp’ers terug te dringen en die nauwelijks resultaat opleveren. Te opzichte van twee jaar geleden zijn er ruim 4% minder zelfstandigen, aldus het rapport ‘Een decennium zzp-dossier’, van ZipConomy, ONL en HeadFirst. Daarin staat ook dat zzp’ers die vooral stoppen,  producten verkopen en dus niet concurreren met werknemers die een loondienstverband hebben.

,,Dat heeft niks te maken met de aanpak van schijnzelfstandigheid”, zegt Van de Ven. ,,Wel met de geleidelijke afbouw van fiscale maatregelen, zoals de zelfstandigenaftrek en de mkb-winstvrijstelling.”

Verder stelt ze in het artikel dat de overheid alle zzp’ers over een kam scheert en de klassieke ondernemer ontmoedigt. ,,Het is alsof je met een kanon op een mug schiet. Maar daarmee raken ze niet alleen de mensen die schouder aan schouder werken met mensen in loondienst, van wie wordt gezegd dat die eigenlijk een arbeidscontract moeten krijgen. Het raakt ook de schilder of die kleine winkelier.”

Volgens haar trekken duizenden kleine ondernemers de stekker uit hun bedrijf voordat ze financieel in de problemen komen. ,,Die stoppen in stilte.” Sommigen gaan met pensioen, anderen gaan weer in loondienst.

In de ZipTalk-podcast van ZipConomy waren VZN-voorzitter Cristel van de Ven en SharePeople-oprichter Cosmas Blaauw op Prinsjesdag te gast om te praten over het aangepaste voorstel voor de Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen (BAZ). Er is een nieuwe versie toegestuurd naar de Raad van State voor advies.

Hugo-Jan Rutz en Narada Bouwland gingen met Cristel en Cosmas in gesprek om te horen staat er in de plannen voor de BAZ staan. Ze bespreken wat is er veranderd ten opzichte van eerdere voorstellen, wat de status ervan is en vooral ook welke feiten en fabels er rondgaan over de regeling.

Kijk en beluister hier de podcast:

In het NOS-journaal van vrijdag 12 september jl reageerde VZN-voorzitter Cristel van de Ven op de aanstaande invoering van een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen, de BAZ.

“Voor ons is het nog steeds een zure appel. We hebben gezegd dat het een acceptabel voorstel is, maar er zijn nog steeds ook allerlei andere mogelijkheden om je arbeidsongeschiktheidsverzekering te regelen. De Tweede Kamer moet het nu besluiten”, zegt Van de Ven.

In een eerder bericht liet VZN al weten gematigd tevreden te zijn dat het is gelukt om de opt-out in het voorstel te houden, de wachttijd naar twee jaar te brengen en de kosten flink naar beneden te krijgen.

Vanochtend reageerde VZN-voorzitter Cristel van de Ven bij BNR Nieuwsradio op de effecten van de doorgeslagen handhaving op de schijnzelfstandigheid.

Meer dan de helft van de zzp’ers ervaart een teruggang in opdrachten sinds 1 januari 2025. Dat is ruim 4x meer dan de inschatting die notabene het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid ooit maakte over het aantal schijnzelfstandigen. Dat kan niet de bedoeling zijn.

We roepen de politiek op om te focussen op handhaving op schijnzelfstandigheid op misstanden aan de onderkant van de arbeidsmarkt en een set criteria voor zelfstandig ondernemerschap te maken die wél duidelijk zijn.